PIETER-JAN  BRAECKE                          Lambert Juveyns              8    

 

Terwijl Brussel het “jaar van de art nouveau” in zijn volle dimensie toont met tentoonstellingen, een vijftal themawandelingen, voordrachten, publicaties, ... doet Leuven weinig om zijn kleine herinnering aan Victor Horta te bewaren.

Het gedenkteken voor de grootindustrieel en filantroop Edouard Remy (1899) op het Herbert Hooverplein (de voormalige Graanmarkt) van de hand van Pieter-Jan Braecke naar het ontwerp van zijn vriend Victor Horta, ligt er wat verkommerd bij. Het smeedijzeren hekwerk in zweepslagmotief, één zeldzaam stukje Horta te Leuven, ligt te prooi aan overwoekering door klimop,  oxydatie en roestvorming.

Mogelijk blijft er van die kleine omheining, binnen een tiental jaren, enkel nog een hoopje roestschilfers over ... en een mooie illustratie of een paar vergeelde foto’s  in het stadsarchief.

 

 

Gedenkteken Edouard Remy                      Hekje rond beeldengroep - ontwerp V. Horta

 

Wie was Pieter-Jan Braecke ?

De Belgische beeldhouwers uit het begin van de vorige eeuw behoorden tot de besten en meest gereputeerden van Europa. Naast kunstenaars als Jef Lambeaux, Victor Rousseau, Egide Rombaux of Guillaume Charlier vinden we ook Pieter-Jan Braecke. Toch bleef deze kunstenaar relatief onbekend. Zijn eigenzinnigheid zorgde voor spanningen met andere kunstenaars (alleen Victor Horta bleef hem ten koste van grote inspanningen trouw !)

 

Het werk van Pieter-Jan Braecke wordt gekenmerkt door een streven naar zuiverheid. Kunst en Schoonheid waren voor hem een godsdienst geworden. Zijn zeer eclectisch werk getuigt van de stijl en vormevolutie van zijn tijd en van de overgang tussen het neoclassicisme, art nouveau en art deco.

 

...beeldhouwer, decoratief stuckwerker, kunstsmid

Toen hij in het atelier van beeldhouwer Paul de Vigne werkte, was Pieter-Jan Braecke vooral als monumentaal beeldhouwer geroemd. Hij nam daar deel aan de wedstrijd voor het ontwerp van het monument van Breydel en De Koninck te Brugge en aan de groep La Glorification de l’Art voor het Museum voor Schone Kunsten te Brussel. Al snel bleek hij te beschikken over een zeer bijzondere persoonlijkheid.

Onder de indruk van het werk van Rodin zocht hij zijn gehele leven naar een synthese tussen een klassieke compositie en de moderniteit van het onderwerp.

 

...expressionist
Afkomstig uit een bescheiden gezin uit Nieuwpoort – zijn vader was een timmerman – vond hij tal van zijn onderwerpen in het dagelijkse leven. Gevoed door zijn sociaal gevoel stelde hij de bitterheid van het menselijk lot aan de kaak.

 

verder ...

Hoewel hij nooit deelnam aan de Salons van de Idealistische Kunst, noch aan de Salons van Rose-Croix werden sommige van zijn werken gekenmerkt door een voorliefde voor het Sublieme en het Absolute. Hij getuigde van die voorkeur zowel in zijn monumentale beeldhouwkunst als in zijn sierkunst.

 

Biografie

Hij werd in 1858 te Nieuwpoort geboren. Als zoon van een Vlaamse timmerman, bleek reeds op jonge leeftijd zijn begaafdheid voor de tekenkunst en op zestienjarige leeftijd trad hij binnen in het atelier van beeldhouwer Henri Pickery te Brugge.

Van 1879 tot 1883 vervolmaakte  hij zijn opleiding aan de Academie van Leuven. Hij nam in 1882 deel aan de Prijs van Rome. Hij werd samen met Isidore De Rudder tweede geklasseerd, terwijl Guillaume Charlier de eerste prijs in de wacht sleepte. Zijn bescheiden afkomst leidde hem naar het expressionisme en het voedde zijn verlangen om armoede, leed en zware arbeid aan de kaak te stellen in een eerst door Constantin Meunier en later door Rodin geïnspireerde stijl. Zijn liefde voor de Klassieken en zijn bewondering voor de Italiaanse meesters, brachten hem dichter bij het Idealisme of bij de cultus van de schoonheid. Toen hij omstreeks 1884 in Brussel aankwam, werkte hij eerst in het atelier van de ornamentele beeldhouwer Houtstont, alvorens bij Paul de Vigne te gaan werken. Het was waarschijnlijk in het atelier van Houstont dat hij Victor Horta ontmoette. Reeds in 1885 stelde hij zijn eerste oorspronkelijk werken tentoon in het Salon van « L’Essor ».

 

....in 1892

stichtte hij met Emile Fabry, Ciamberlani, Victor Rousseau en anderen het eerste Salon «Pour l’Art». Gedurende tien jaar nam hij ook deel aan de voornaamste Belgische en Europese Salons, waaronder die van de Champ de Mars in Parijs. Hij ontwierp ook talrijke buitenbeelden, zoals «La Bûcheronne» (Kruidtuin te  Brussel) naar een klein bronzen model van Meunier, het Monument van Edouard Rémy (1899 Herbert Hooverplein te Leuven) of het Monument van Camille (Tuinen van de Ter Kameren Abdij).

 

Grootofficier van de Leopoldsorde en later van de Kroonorde, verzamelde hij een groot aantal medailles en Eerste Prijzen (o.a. Brussel 1889, Chicago 1893, München 1896, Venetië 1897, Barcelona 1898, Dresden 1901, Saint-Louis 1904).

Tijdens de Wereldtentoonstelling van Parijs in 1900 kreeg hij de Gouden Medaille voor « Fleur de Serre ».

In 1901 werd zijn « Femmes de Pêcheurs » met geestdrift door de Nationale Maatschappij ontvangen. Dit werk bewerkte hij twintig jaar later in marmer voor het Zeevaartmuseum van Glasgow.

 

... in 1903

trouwde hij met zijn jong Italiaans model, Elodea Romeo. Deze gebeurtenis betekende een keerpunt in zijn leven. Hij werd leraar tekenkunst en later directeur van de Academie van Sint-Joost-ten-Noode. Zijn samenwerking met Victor Horta werd verdergezet en mondde uit in gezamelijke inzendingen voor internationale tentoonstellingen waarvoor hij nog talrijke Grote Prijzen kreeg : Turijn 1902, Milaan 1906, Parijs 1925.

 

Na de Eerste Wereldoorlog werd er veelvuldig op hem beroep gedaan voor allerlei gedenkmonumenten.

Hij was lid van de Academies van Antwerpen en Milaan en trad in 1925 toe tot de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten.

Op het einde van zijn leven wijdde hij zich aan de teken- en schilderkunst waarin hij dezelfde gevoelens trachtte te leggen als in zijn beeldhouwkunst. Pieter-Jan Braecke stierf op 10 november 1938. Hij tekende zelf zijn grafmonument dat in 1943 door Victor Horta, in samenwerking met beeldhouwer de Jonckheere, werd opgericht.

 

Oiseau de proie“                 « La Bûcheronne

     

Bijna een halve eeuw met Horta

Omdat hij de beeldhouwkunst in zijn architectuur wou integreren, werkte Victor Horta met allerlei beeldhouwers samen.

Eén van de trouwste onder hen was Pieter-Jan Braecke. Werk van hem werd niet alleen geïntegreerd in de privé-woning van de architect, maar onder meer ook  in het Hotel Aubecq of in het Hotel Solvay.

Vanaf 1892 kreeg hij officiële opdrachten voor het ontwerp van monumenten, waarvan sommige tot op heden onze straten en parken sieren. Na de Eerste Wereldoorlog werd hij vooral aangezocht om gedenkmonumenten te ontwerpen. Hij maakte ook talrijke borstbeelden en enige medailles voor bekende personaliteiten.

 

Tentoonstelling Braecke-2006

De retrospectieve Pieter-Jan Braecke v.z.w.. heeft zich tot doel gesteld het publiek het werk van deze miskende beeldhouwer via een retrospectieve tentoonstelling te laten herontdekken. Naast een verzameling van werken zal eveneens, gebruikmakend van de multimedia, een audiovisuele montage worden gepresenteerd . Naast een catalogus zal eveneens een reproductie van een bronzen beeld worden uitgegeven. Van februari tot mei 2006 in de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis (KMKG), Jubelpark te Brussel.

______________________________________________

Bronnen:  - ARCA LOVANIENSIS, nr: 10/a, Jaarboek 1981,

     de Vrienden van de Leuvense stedelijke musea.

                - Retrospectieve Tentoonstelling ‘Pieter-Jan Braecke’ vzw, Brussel.

                - www.expobraecke.be