HERWAARDERING SINT- JACOBSKERK David Mellaerts 7
Tientallen jaren leek het een ultieme utopie, maar vandaag is het pure realiteit: de Leuvense Sint-Jacobskerk staat in de steigers. Voor de gevel van het noordertransept verheft zich een indrukwekkende stelling. Allicht vragen velen die dit fenomeen opmerken zich af wat hier gaande is. Het schier onoplosbare dossier van de Sint-Jacobskerk zal uiteindelijk dan toch zijn beslag krijgen. Het gerechtvaardigde optimisme mag evenwel niet verhelen dat de weg naar definitieve restauratie en herbestemming van de Sint-Jacobskerk nog erg lang is. De huidige werken vormen slechts een eerste, bescheiden stap in het traject. De pelgrims van weleer wisten het ook reeds: de weg naar Compostela is zeer lang en onderweg treden tal van hindernissen in het daglicht.
Opmerkelijke onderhoudswerken
De onderhoudswerken gingen van start op 18 april 2005 en worden uitgevoerd in opdracht van de Stad Leuven. Het einde van de werken is voorzien voor 30 november 2005 en de kostprijs wordt geraamd op 363.900 EUR. Naast de Stad verlenen ook het Vlaams Gewest (afdeling Monumenten & Landschappen) en de provincie Vlaams-Brabant financiële bijstand voor het project. De werken worden uitgevoerd door de firma Corvers uit Laakdal en het dossier wordt gecoördineerd door stadsarchitect Roger Jacobs. Met deze werken wil de bouwheer het monument van verder verval behoeden en reeds enkele voorbereidingen treffen voor een latere definitieve restauratiecampagne. De uit te voeren werken situeren zich op uiteenlopende terreinen :
opruiming (foto Y.V) stellingen ( foto Y.V) sacramentstoren ( foto Y.V)
Ze omvatten het waterdicht maken van de bedaking, het vrijmaken en herstellen van dakgoten en afvoerbuizen, het dichtmaken van gebroken vensterfragmenten om binnendringen van duiven te verhinderen, het demonteren van loszittende onderdelen in natuursteen om gevaar van vallende stenen te minimaliseren, het aanleggen van rioleringssysteem rond de kerk om het van de regenafvoer afkomstige water weg te houden van de muren, het reinigen van het kerkinterieur en verwijderen overbodig materiaal en het aanbrengen van nieuwe, veilige electriciteitsvoorzieningen en verwarming.
Tegelijk werd door de Stad Leuven opdracht gegeven aan Triconsult uit Halen om in samenwerking met het departement Burgerlijke Bouwkunde K.U.Leuven een actualisatie te maken van de studie van de stabiliteit van de kerk die moet leiden tot voorstellen van consolidatie van de structuur.
Door de uitvoering van deze werken zou de Sint-Jacobskerk voor een lange periode beveiligd zijn, en kan het definitieve restauratiedossier in alle rust voorbereid en uitgewerkt worden. Bovendien zou het monument opnieuw in beperkte mate voor activiteiten opengesteld kunnen worden, zodat het opnieuw een organisch onderdeel van de omgeving zou uitmaken. De sluiting heeft het gebouw afgesneden van het collectieve bewustzijn, wat een herbestemming erg problematisch maakt.
Werkgroep herwaardering Sint-Jacobskerk
Achtergrond
In 2003 lanceerden twee gemeenteraadsleden ieder afzonderlijk een idee rond de herbestemming van de Sint-Jacobskerk. Frans Dumont stelde voor om de kerk te beveiligen en ze vervolgens voor specifieke evenementen open te stellen. Daarbij zouden de aanwezige stalen ondersteuningsstructuren bewaard kunnen blijven. Per slot van rekening vormen deze buisstructuren een merkwaardig voorbeeld van restauratietechnologie uit de jaren ’60 en zou hun behoud de kostprijs van de restauratie beperken. Kathleen Malfliet van haar kant stelde voor om van de Sint-Jacobskerk een vredeshuis te maken. Het eerste project was misschien niet concreet genoeg, terwijl het tweede op korte termijn niet realistisch was. Toch was de verdienste van de twee voorstellen dat het debat rond de problematiek van de Sint-Jacobskerk na jarenlange windstilte opnieuw op gang getrokken werd. De Stichting Stad & Architectuur nodigde beide raadsleden uit om hun ideeën te komen toelichten op het ‘Salon’ van september 2003. Na een bijzonder geanimeerd debat in dit salon, vatte de Stichting het plan op om een werkgroep rond de herwaarderingsproblematiek te initiëren.
Samenstelling werkgroep
Frans Dumont bracht als gemeenteraadslid met zijn project voor de herbestemming mede de dynamiek op gang. De Leuvense stichting Stad en Architectuur nodigde beide raadsleden uit om hun ideeën te komen toelichten op het 'Salon Sint Jacobskerk' van september 2003. Ramon Kenis van het Leuvens Historisch Genootschap en verbonden aan Stad & Architectuur vormt in velerlei opzichten de drijvende kracht achter de werkgroep. David Mellaerts van de Leuvense Gidsenbond werkt reeds sinds eind jaren ’80 aan de sensibilisering van het publiek voor het behoud van de Sint-Jacobskerk. Koen Van Balen van de KULeuven is als coördinator van de stabiliteitsstudies van de Sint-Jacobskerk de expert op het vlak van de stabiliteitstoestand van het monument. Yves Verreydt is geboren en getogen in de schaduw van de Sint-Jacobskerk en hij is daardoor goed vertrouwd met de relatie tussen het monument en de gemeenschap die in de buurt woont. Ook Joris Capenberghs, Pierre Smars en Dirk Van de Vijver hebben hun steentje bijgedragen tot de werking van de werkgroep. Namens Stad & Architectuur is Robin Engels het aanspreekpunt
De werkgroep vormt geen gesloten club, maar roept integendeel iedereen die begaan is met het lot van de Sint-Jacobskerk op om actief deel te nemen.
Doelstelling acties
De werkgroep wil een bescheiden bijdrage leveren tot het bewustmakingsproces rond de problematiek van de herwaardering van de Sint-Jacobskerk. Het is zeker niet de bedoeling andere instanties in de wielen te rijden of het gras voor de voeten weg te maaien, maar integendeel samen met alle betrokken partijen te werken aan een zinvolle toekomst voor het zwaar geteisterde monument.
Actieplan
Panelen
De werkgroep heeft voor 2005 haar eerste activiteiten gepland. Vanaf september wil ze d.m.v. vier panelen informatie verstrekken over het belang van de Sint-Jacobskerk alsook over de werken in uitvoering. De panelen zullen aangebracht worden op een muur aan het Sint-Jacobsplein, meer bepaald de muur van het bijgebouw van de vroegere kosterswoning. De panelen zouden aangebracht moeten zijn op de dag dat op het plein de jaarmarkt doorgang vindt en de inhoud zal volgens de evoluties aangepast worden. Ze zullen minstens gedurende drie jaar in gebruik blijven.
Internetsite
De inhoud van de panelen zal eveneens weergegeven worden op een Internetsite, waarbij onderliggend meer diepgaande informatie zal terug te vinden zijn. Op dit moment wordt onderzocht via welke Internetsites dit best kan gebeuren o.a. van Stad & Architectuur, de site van de stad Leuven (Erfgoedcel), en het Leuvens Historisch Genootschap.
Rondleidingen
Op 2 november zullen er rondleidingen georganiseerd worden. De eerste zal specifiek het kerkgebouw in het vizier nemen en zal, indien de veiligheid het toelaat, de bezoeker een blik binnen in de kerk laten werpen. In de toekomst zullen andere rondleidingen volgen zoals een tweede rondleiding met een parcours in de onmiddellijke omgeving van de kerk waarbij de nadruk zal liggen op de organische band tussen het kerkgebouw en de omgeving. De werkgroep onderzoekt of en in welke mate de tweede rondleiding op een meer permanente basis zou kunnen aangeboden worden.
werkgroepbezoek dakgebinte ( foto K.R) beeld van dakherstelling ( foto K.R)
Thematiek
De geplande activiteiten zullen aandacht schenken aan de meest diverse thema’s. De meest in het oog springende zijn zonder twijfel:
- het bouwhistorisch belang van de Sint Jacobskerk
- Sint Jacob en Compostella
- een kerk, een plein, een stad... een parochie met verhalen
- het kunstpatrimonium
- Sint Jacobskerk ondergronds, de stabiliteitsproblematiek
- een toekomst, een herbestemming ....
(Fotobijdrage door Y.V. Yves Verreydt en R.K. Ramon Kenis)
(info: Ramon Kenis LHG 016-23 34 01/ David Mellaerts 016-44 62 35 en S&A)