“DE CROY-HAMAL”- Glasramen in s’Herenelderen B. Juveyns

Carola van den Wijngaert - “Conservatie & Restauratie” – uit het: ‘Vooronderzoek der glasramen van de Sint-Stephanuskerk, te ’s Herenelderen’, 2005.

Omstreeks 1261 kreeg Willem van Hamal van het O.-L.-Vrouwekapittel van Tongeren de toestemming om een parochie op te richten te Elderen. Later zou Maria-Magdalena van Hamal (+1540), vrouwe van Elderen, de kapel laten vergroten en restaureren. Binnen deze kerk zijn de renaissanceramen van het koor een zeer historisch/kunsthistorisch waardevol element.

Deze koorramen werden geplaatst in de periode 1539-1540 in opdracht van Maria-Magdalena van Hamal, met voorstellingen uit het evangelie, dateringen, wapenschilden verwijzend naar de families de Croy-van Hamal en de afbeeldingen van Willem en Maria-Magdalena.

Maria-Magdalena van Hamal was de enige dochter van Willem van Hamal, ze was vrouwe van ‘s Herenelderen, Schalkhoven,Sint-Huibrechts-Hern, Tamines, Rummen, e.m.

Ze huwde in 1478 met Adolf de la Marck, zoon van de graaf van Arenberg, die vóór 1481 kinderloos overleed. In 1486 huwde ze een tweede maal met Willem de Croy. Deze Willem de Croy (1458-1521) kwam uit een adellijk Picardisch geslacht en hij mocht zich bekleden met de titels: hertog van Sona, markies van Aarschot, heer van Chièvres en ridder van het Gulden Vlies. Als zeer bekwaam krijgsheer was hij onder Filips de Schone grootbaljuw van Henegouwen (1479), gouverneur van Namen (1504) en onderhandelaar bij de Frans-Habsburgse verdragen. Van 1505 tot 1507 was hij stadhouder in de Nederlanden en toen hij in 1509 gouverneur, later voogd en raadsman werd van de jonge Karel van Habsburg steeg zijn invloed nog meer op het vlak van internationale politiek, zeker toen deze laatste in 1519 keizer werd van het Heilig Rooms Rijk.

Wanneer Karel V vanuit Spanje op 20 mei 1520 terugkeert naar de Nederlanden krijgt Willem de Croy de opdracht samen met regent-kardinaal Adriaan van Utrecht met alle middellen de Comuneros-opstanden in Castillië te onderdrukken. De zware nederlaag van de legers van de Comuneros bij Villalar in Castilië op 23 april 1521 is de start van de bloedige terechtstellingen van de verantwoordelijke Spaanse edellieden in opdracht van de ‘IJzeren Hertog’ uit Heverlee. Eind mei 1521 is Willem de Croy aanwezig op de Rijksdag te Worms in aanwezigheid van Karel V waar Martin Luther in de ban gedaan wordt.

Op 28 mei 1521 zou Willem de Croy te Worms vergiftigd zijn en na het maken van een testament voor zijn weduwe, daar snel overlijden.

Niet enkel de Celestijnenpriorij te Heverlee maar ook deze glasramen in de Sint-Stefanuskerk zijn als het ware een eerbetoon aan hem. Zijn weduwe, Maria-Magdalena van Hamal, gaf de opdracht tot het maken van deze uitzonderlijke ramen, kort voor haar dood in 1540.

Koorramen van de Sint-Stefanuskerk te ‘s Herenelderen (1540)